
Mae Drysau Agored yn ŵyl ledled Ewrop sy’n dathlu treftadaeth a phensaernïaeth a gynhelir drwy gydol mis Medi fel rhan o Ddiwrnodau Treftadaeth Ewrop. Mae Âé¶¹ÊÓÆµ yn gwahodd trigolion lleol ac ymwelwyr fel ei gilydd i ddarganfod treftadaeth gyfoethog yr ardal trwy raglen o ymweliadau a digwyddiadau arbennig. Bydd cyfle i gyfranogwyr ddysgu mwy am yr hanes sydd wedi llunio ein trefi, ein cymoedd a’n cymunedau, a’u dylanwad ar y byd ehangach.
Mae Drysau Agored yn rhoi cyfle i bawb archwilio adeiladau a safleoedd hanesyddol yn rhad ac am ddim, gan gynnwys llawer nad ydynt fel arfer ar agor i’r cyhoedd.
Mae’r ŵyl yn cychwyn ddydd Sadwrn 5 Medi 2026, pan fydd cloc tref enwog Tredegar yn agor ei ddrws bach i ymwelwyr o 10am i 12.30pm. Yn 168 mlwydd oed, y cloc yw’r cloc haearn talaf sy’n sefyll ar ei ben ei hun yn y DU, gydag uchder o 72 troedfedd (22 metr). Gall ymwelwyr ddysgu mwy am ei hanes cyfareddol a dringo cyfres o ysgolion i’r brig.

Er mwyn osgoi siom, anogir ymwelwyr i archebu ar-lein drwy wefan docynnau Eventbrite. Mae tocynnau am ddim ond nhw yw’r unig ffordd i sicrhau ymweliad.

Ar 6 Medi, bydd Sefydliad Glowyr Llanhiledd yn agor ei ddrysau o 11am i 3pm. Mae’r adeilad rhestredig Gradd II yn parhau i ffynnu fel canolfan gymunedol, lleoliad digwyddiadau a safle o ddiddordeb hanesyddol. Wedi’i agor yn 1906, mae’r ‘Stiwt’ yn dathlu ei ben-blwydd yn 120 oed yn 2026 ac mae wedi nodi’r garreg filltir gyda rhaglen o ddigwyddiadau arbennig drwy gydol y flwyddyn.

Mae’r adeilad wedi cadw llawer o’i nodweddion gwreiddiol ac mae’n ymestyn dros dri llawr. Mae neuadd drawiadol Ithel yn ganolbwynt trawiadol, tra bod y ganolfan dreftadaeth yn cynnig cyfle i ymwelwyr archwilio arteffactau, ffotograffau a chofnodion sy’n ymwneud â’r Stiwt a’r gymuned leol. Bydd ymwelwyr yn gallu cymryd rhan mewn teithiau tywys am ddim, mwynhau arddangosfeydd arbennig a pherfformiadau cerddorol, a gweld murlun dathlu’r Stiwt.

Yn ddiweddarach yr un diwrnod, bydd Eglwys Sant Illtyd yn Abertyleri yn agor i’r cyhoedd o 2.30pm i 4.30pm. Ystyrir gan lawer mai’r eglwys hon yw’r adeilad hynaf sydd wedi goroesi ym Mlaenau Gwent. Mae’r fynwent fawr, sydd fwy neu lai yn grwn, yn adlewyrchu ei tharddiad Celtaidd, tra bod y cyfeiriad ysgrifenedig cynharaf at yr eglwys yn ymddangos mewn cerdd sy’n dyddio o’r nawfed neu’r ddegfed ganrif yn Llyfr Du Caerfyrddin.
Mae’r gangell hynafol, y tŵr trawiadol a’r tu mewn gwyngalchog syml yn dwyn i gof llymder a symlrwydd ei tharddiad mynachlogaidd. Mae’r fynwent yn cael ei chynnal fel dôl blodau gwyllt ac mae’n cynnig golygfeydd panoramig ar draws Cwm Ebwy Fawr a Chwm Ebwy Fach.
Mae grŵp ymroddedig o wirfoddolwyr yn gofalu am yr eglwys ac maent yn awyddus i rannu ei hanes gydag ymwelwyr. Mae pob rhan o’r fynwent wedi’i chofnodi’n llawn, gan ddarparu adnodd gwerthfawr ar gyfer ymchwil hanes teulu.
Dywedodd y Cynghorydd John Morgan, Aelod Gweithredol Cyngor Âé¶¹ÊÓÆµ dros yr Economi a Lle:
“Mae Gŵyl Drysau Agored yn gyfle gwych i archwilio rhai o safleoedd hanesyddol mwyaf diddorol Âé¶¹ÊÓÆµ, y mae llawer ohonynt heb fel arfer ar agor i’r cyhoedd. Mae rhaglen eleni yn cynnig cyfle i ymwelwyr ddarganfod ein hadeilad hynaf sy’n sefyll, dringo ein cloc tref eiconig, a phrofi treftadaeth unigryw Sefydliad Glowyr Llanhiledd. Edrychwn ymlaen at groesawu trigolion ac ymwelwyr i’r digwyddiadau arbennig hyn.â€
Mae Diwrnodau Treftadaeth Ewrop yn fenter gan Gyngor Ewrop. Yng Nghymru, caiff y digwyddiad ei gyd-drefnu gan Cadw, tra bod sefydliadau partner yn trefnu digwyddiadau cyfochrog yn Lloegr a’r Alban. Ers ei lansio yn 1991, mae’r fenter wedi denu miliynau o ymwelwyr i safleoedd sy’n cymryd rhan ledled Ewrop bob blwyddyn.
Gellir dod o hyd i fanylion llawn digwyddiadau Drysau Agored yn